Minimalistisch, repetitief en transcenderend: Bram over Einstein on the Beach

Einstein on the Beach

Ook al heeft Albert Einstein in 1933 een zomer lang in de kustgemeente De Haan gewoond, toch heeft de schitterende opera van Amerikaans componist Philip Glass, ‘Einstein on the Beach’, er hoegenaamd niets mee te maken. Einstein vormde, als idool van Glass, de inspiratiebron voor zijn uit vier delen bestaande opera die door kenners alom als één van de grootste meesterwerken van de hedendaagse klassieke muziek wordt beschouwd.

Klassiek minnend Gent was dan ook massaal present in Kunstencentrum Vooruit om op een werkelijk bloedhete zaterdagavond te genieten van deze legendarische opera, in een fenomenale uitvoering van het Gentse Collegium Vocale met het wereldbefaamde Ictus-ensemble en folkzangeres Suzanne Vega als kers op te taart. Op papier een prachtavond en in de pers veelbezongen - deze kleppers losten alle verwachtingen in met een staande ovatie na méér dan drie uur muzikaal gekletter.

De eerste uitvoering van ‘Einstein on the beach’ dateert van 1976, op het Festival van Avignon. Voor deze geactualiseerde concertversie in de Vooruit kozen de uitvoerders voor een eerder minimalistische en kleinschalige aanpak, zonder bijvoorbeeld het origineel magisch ballet van Lucinda Childs. Een perfect te begrijpen keuze waardoor de hypnotiserende muzikale compositie en het aartsmoeilijke libretto nog prominenter aan bod kwamen. Dat die twee elementen bij Glass zo verbluffend zijn mag echt wel gezegd!

De eerste zangstonden, met zijn typisch transcenderende en repetitieve karakter, van het Collegium Vocale doen je al onmiddellijk met verstomming slaan. In diverse, abstracte en eindeloze herhalingen van de rekenkundige reeks 1 tot en met 9 toonde het koor in volle concentratie haar professionele vocale kwaliteiten. Dit alles stond in schril contrast met de vertellende stem van Suzanne Vega die tekstmateriaal bracht van literaire, voor mij ongekende, grootheden als Christopher Knowles en Samuel M. Johnson. Soms fluisterend en sensueel, af en toe zakelijk en vaak ook zeer opstandig - met zinnen als ‘These are the days my friend’ en ‘Women will rule the world’ - richtte Vega onze aandacht bewust op specifiek geëngageerde thematieken van toen maar ook van nu.

Het summum van de avond was mijns inziens het Ictus Ensemble met onder meer een magistrale opvoering door pianist Jean-Luc Plouvier en violist Igor Semenoff: onbeschrijfelijk hoe deze twee muzikanten hun instrument bespeelden.

Het eerder verfijnd en subtiel lichtplan door Germaine Kruip, met licht schijnend soms langs het interieur van de zaal of zacht in de ogen van het publiek, maakte dit geheel tot een ongelofelijke totaalbeleving. Zonder de muziek te verblinden kwamen deze visuals in hun eenvoud zeer sterk over. Dit in combinatie met de virtuoze muziek en zang sprongen de magische vonken gaandeweg over naar het publiek waardoor je als bezoeker uiteindelijk met een gelukzalig gevoel de zaal verliet.

Tekst: Bram Verlinde